تحولات تاریخی اندیشه های حقوق جزا

حقوق جزا در طول حیات خود متأثر از اندیشه های گوناگون در جهت تحول خود بوده است. افکار نیز در جهت شناسایی انتقام به عنوان بهترین و مؤثر ترین حربه علیه بزهکاری و بزهکار جریان داشته است. که با انقلاب کبیر فرانسه با اندیشه هایی کاملاً  نو و جسورانه مواجه می شویم که توانسته اند تا حدّ مطلوبی به مبانی تازه ای دست یابند که امید دهنده ی محدودیت انتقام در جهت گسترش نظام مؤثری برای پایه ریزی حقوقی جزای مفید و اصلاح کننده و نه انتقام گیرنده باشند.

مکتب فایده اجتماعی

افکار آزادی خواهی که انگلستان را در بر گرفته بود دیگر کشورهای اروپایی و بالخصوص فرانسه را در بر گرفت و دانشمندانی چون ژان ژاک روسو و بکاریا و بنتام مکتب مشهور فایده ی اجتماعی رابنا نهادند. آنها معتقدند که انسان ها آزاد آفریده شده اند و از قید و بندهای اجتماعی آزادند ولی چون در اجتماع زندگی می کنند بناچار باید اختیارات خود را طبق پیمانی به جامعه تعویض کنند و آنها به مجازات شدید اعتقاد نداشته و فقط از مجازات، فایده ای برای اجتماع خواستار بودند و حتی به اعدام

شکل گیری حقوق جزا

غریزه ی حفظ حیات با طبیعت انسان آمیخته است. و این کشش طبیعی به تجاوز به تمامیتِ جسمی و روانی بشر در هر برهه ای از زمان پاسخ داده است این پاسخ و عکس العمل در غالب موارد به شکل « انتقام» ظهور پیدا می کند. لذا می توان گفت تاریخ بنیادهای حقوق جزا با اندیشه ی انتقام شروع می شود و بعد به تعدیل نسبی می رسد و امروز- البته نه به شکلی ثابت و همگانی - به تعدیل کلی در جهت محدودیت انتقام و گسترش تحوّلات به سوی نفع اجتماعی پیش می رود.

1) حقوق جزا در دوره ی انتقام خصوصی: این دوره که برخی از حقوقدانها آن را دوره ی دادگستریِ خانوادگی نا میده اند دارای دو خصوصیت است.